7 STUKJE GESCHIEDENIS OVER HARMELEN-UTRECHT-JUTFAAS-VREESWIJK



Harmelen is een klein dorp in de gemeente Woerden in de Nederlandse provincie Utrecht.
Het dorp wordt doorsneden door het riviertje de Leidse Rijn.
Harmelen heeft 8292 inwoners (2005) en heeft een oppervlakte van 2375 ha.

Tot 2001 was Harmelen een zelfstandige gemeente, in dat jaar werd het bij de gemeente Woerden gevoegd.
Oorspronkelijk gebouwd rondom de middeleeuwse kerk midden in het dorp, is de kern tegenwoordig uitgebreid met diverse nieuwbouwwijken.

In het buitengebied van Harmelen is de belangrijkste agrarische functie veeteelt.
Ook komt er veel fruit- en glastuinbouw voor.
Een kleinschalige concentratie van bedrijven op het gebied van technische productie, transport en dienstverlening is te vinden op het bedrijventerrein De Putkop.
Dit zijn vooral bedrijven met een lokale of regionale functie.

De meest dramatische dag in de historie van Harmelen is de treinramp op 8 januari 1962.
Op die dag botsten de treinen uit Leeuwarden en Rotterdam op de (toen nog) gelijkvloerse kruising en vonden 93 mensen de dood.
Dit voorval is de directe aanleiding geweest voor de ontwikkeling van automatische treinbeïnvloeding (ATB).

afbeelding van een aantal reizigers voor een autobus die dienst doet op de lijn harmelen-de meern-utrecht.
datering: tussen 01-01-1913 en 31-12-1918

afbeelding een autobus die dienst doet op de lijn harmelen-de meern-utrecht.
datering: tussen 01-01-1913 en 31-12-1918

afbeelding een autobus te parijs.
dit type autobus heeft ook op de lijn utrecht-harmelen dienst gedaan.
datering: tussen 01-01-1920 en 31-12-1925

luchtfoto van de dorpskom van harmelen vanuit het zuiden.
de gemeente harmelenis op 1 januari 2001 bij de gemeente woerden gevoegd.
opmerking: de luchtfoto is vervaardigd door de nederlandse luchtvaartafdeling.
de negatieven worden bewaard bij de sectie luchtmachthistorie van de koninklijke luchtmacht te den haag.
datering: tussen 01-01-1925 en 31-12-1930

luchtfoto van een gedeelde van de dorpskom van harmelen vanuit het noorden.
de gemeente harmelenis op 1 januari 2001 bij de gemeente woerden gevoegd.
opmerking: reproductie vervaardigd in 1980 naar een originele foto
datering: tussen 01-01-1963 en 31-12-1967

luchtfoto van harmelen, uit het zuiden,met achter de dorpskom het vijverboch en de polder breudijk.
rechts de harmelerwaard.
de gemeente harmelenis op 1 januari 2001 bij de gemeente woerden gevoegd.
datering: tussen 13-07-1990 en 13-07-1990

luchtfoto van harmelen, uit het zuiden,met achter de dorpskom het vijverboch en de polder breudijk.
rechts de harmelerwaard.
de gemeente harmelenis op 1 januari 2001 bij de gemeente woerden gevoegd.
datering: tussen 1-01-2007 en 02-06-2007

gezicht op de linker- en voorgevel van het herenhuis zwanenburg te jutphaas, vanaf 1874-1939 in gebruik als pastorie van de r.k. kerk.
de gemeenten jutphaas en vreeswijk zijn per 1 juli 1971 samengevoegd tot de nieuw gevormde gemeente nieuwegein.
het herenhuis zwanenburg is in 1939 afgebroken.
datering: tussen 01-05-1900 en 31-05-1905

gezicht op de voorgevels van hetpostkantoor en enkele andere panden aan de herenstraat te jutphaas.
de gemeenten jutphaas en vreeswijk zijn per 1 juli 1971 samengevoegd tot de nieuw gevormde gemeente nieuwegein.
datering: tussen 01-06-1900 en 31-08-1905



Jutphaas

Jutphaas is een voormalig dorp en voormalige gemeente in de Nederlandse provincie Utrecht. Op 1 juli 1971 werd de gemeente samengevoegd met het zuidelijker gelegen Vreeswijk om de gemeente en groeistad Nieuwegein te vormen. De fusie werd vanuit Jutphaas begeleid door burgemeester Theodore baron de Smeth van Deurne (1919-1988), telg uit het geslacht De Smeth en laatste kasteelheer op het Groot Kasteel te Deurne (1929-1949).

Anno 2005 is Jutphaas onderdeel van de Nieuwegeinse wijk Jutphaas-Wijkersloot en voor een deel van de wijk Zuilenstein. Het oude Jutphaas is vooral geconcentreerd langs het Merwedekanaal (Herenstraat) en in mindere mate langs de Nedereindseweg.

Kaart van de gemeente Jutphaas in 1867.
Kaart van de gemeente Jutphaas in 1867.

Geschiedenis

Wanneer Jutphaas is ontstaan is niet precies bekend, de eerste melding van het dorp stamt echter uit 1165. Het dorp is ontstaan rond het Kerkveld aan de Nedereindse weg, zo'n 600 meter ten westen van de Herenstraat. Tot de 17e eeuw is Jutphaas een dorp met weinig geconcentreerde bebouwing. In Jutphaas bevindt zich het kasteel Rijnhuizen.

In 1680 brak er een grote brand uit en probeerden de bewoners een molenkop te redden uit de vuurzee. De molenkop viel echter van de wagen af. Sindsdien zijn de bewoners bekend onder de bijnaam de Molenkruiers. Het lokale nieuwsblad heet tegenwoordig daarom "de Molenkruier."

Vanaf de 17e eeuw ontstaat er lintbewouwing langs de toenmalige Vaartserijn (Herenstraat). De gemeente Jutphaas ontstond in 1812.

Langs de Vaartserijn, wat later grotendeels zal worden verbreed tot het Merwedekanaal, ontwikkelden zich op het grondgebied van de gemeente Jutphaas de lintbewouwing van Hoog, Laag en West Raven. Dit noordelijke stuk van de gemeente zal later toegevoegd worden aan de gemeente Utrecht. De huidige Utrechtse wijk Hoograven doet daar nog aan denken.

Na het ontstaan van Nieuwegein is Jutphaas onderdeel van de wijk Wijkersloot-Jutphaas.

Interne links

vreeswijk

Vreeswijk is een voormalig dorp en voormalige gemeente aan de Lek in de Nederlandse provincie Utrecht. Sinds 1971 is het een wijk van Nieuwegein. De wijk Vreeswijk heeft 2889 inwoners (2006).

Inhoud

Geschiedenis

De geschiedenis van Vreeswijk gaat terug tot in de 9e eeuw, op de bezittingenlijst van st. Marie te Utrecht wordt melding gemaakt van het dorp Vreeswijk. Dit dorp was gelegen aan de huidige nieuwe kerkweg en de wiersdijk. In de 14e eeuw verplaatste de kern van het dorp zich naar de directe omgeving van de rivier de Lek: In 1373 begon de bouw van een houten sluis in de Vaartse Rijn, op de plaats waar vandaag de dag zich nog steeds de Oude Sluis bevindt. De sluis werd gebouwd om Utrecht, dat enige jaren daarvoor zijn verbinding met de Rijn was kwijtgeraakt, opnieuw te verbinden.

Om het sluisje militaire bescherming te bieden werd een vestingwerk gebouwd, het blokhuis Gildenborg waar tot 60 militairen gestationeerd konden worden. Hieruit ontwikkelde zich in de loop de eeuwen Vreeswijk.

Kaart van de gemeente Vreeswijk in 1867
Kaart van de gemeente Vreeswijk in 1867
De Oude Sluis met de Kleine Brug
De Oude Sluis met de Kleine Brug
Kerk in de Molenstraat
Kerk in de Molenstraat
Spuisluis
Spuisluis

De sluis werd in de loop der jaren verbeterd en vernieuwd, en hield het uit tot 1815. In dat jaar stortte de sluis onverwacht in en stroomde het rivierwater naar binnen. Van 1822 tot 1824 werd de sluis herbouwd en ontstond huidige Oude Sluis.

In 1881 werd besloten tot de aanleg van het Merwedekanaal. Dit kanaal maakte van Vreeswijk een belangrijke scheepvaartplaats. Tot op de dag van vandaag wordt de haven van Vreeswijk gebruikt en op veel nautische kaarten staat nog altijd 'Vreeswijk' in plaats van 'Nieuwegein' aangegeven, alhoewel door de aanleg van het Amsterdam-Rijnkanaal vanaf 1931 het merendeel van het economisch scheepvaartverkeer zich over die route begeeft. Tevens gaat veel scheepvaartverkeer anno 2006 door, de aan de noordoostkant van Vreeswijk gelegen Prinses Beatrixsluizen in het Lekkanaal. Vanaf deze sluizen kan men via het "Schuttevaerpad" te voet het oude dorp Vreeswijk bereiken.

Om schipperskinderen een goede opleiding te geven werd er in 1915 het Prins Hendrik Internaat geopend.

Na de Tweede Wereldoorlog groeide de bevolking van Vreeswijk sterk en werd de woonwijk Zandveld gebouwd. In 1971 werd besloten de gemeenten Vreeswijk en Jutphaas samen te voegen tot een nieuwe groeikern, Nieuwegein.

Vreeswijk is sindsdien binnen Nieuwegein een van de twee oude kernen (samen met Jutphaas). In Vreeswijk is een klein winkelcentrum en er is een aantal restaurants.

In 2005 werd een belangrijke nieuwbouwuitbreiding geopend, Nieuw-Vreeswijk genaamd.

Aan deze uitbreiding wordt anno 2006 nog steeds gebouwd. Nieuw-Vreeswijk heeft een aantal speciale details voor een nieuwbouwwijk. Zo is een deel van het nieuwbouwproject gebouwd in de stijl van een oud vissersdorp. Als het project klaar is bestaat het uit 425 woningen, waarvan 30% sociale woningbouw is. Nieuw-Vreeswijk zal eind 2007 klaar zijn.

Ligging

Nieuw-Vreeswijk ligt tegen het noorden aan van het oude dorp Vreeswijk, dat nu een wijk van Nieuwegein is. Aan de oostkant grenst het aan het Merwedekanaal en de Vaartse Rijn. Bedrijventerrein De Wiers grenst aan het noordkant van de nieuwbouwwijk.

Geschiedenis en kenmerken

Op de plaats waar nu Nieuw-Vreeswijk ligt was tot voor de bouw nog een gedeelte van industrieterrein De Wiers gevestigd. Met name het bedrijf "Eurogrit" was kenmerkend voor die plaats. Nadat de bedrijven verhuisd zijn naar andere plaatsen kon er begonnen worden met het bouwen van de nieuwbouwwijk.

Nieuw-Vreeswijk heeft erg specifieke kenmerken, zo is er een deel van de buurt nagebouwd als een oud vissersdorp. Dit als verwijzing naar de geschiedenis van Vreeswijk. Omdat de buurt een nieuwbouwuitbreiding van Vreeswijk is, is er gekozen voor de naam Nieuw-Vreeswijk.

Iets ten oosten van de buurt, aan de overkant van de Vaartse Rijn, ligt "De Punt"; een deel van het oude Vreeswijk, waar tevens het oude schippersinternaat het "Prins Hendrik Internaat" staat. De noordpunt van "De Punt", waar de Vaartse Rijn en het Merwedekanaal bij elkaar komen, is ook een onderdeel van het nieuwbouwproject.

Ook onderdeel van het project is de "museumwerf". Dit is een museum waar oude boten en andere scheepswaren te bezichtigen zijn. Nieuw-Vreeswijk en de museumwerf werden in oktober 2005 geopend door minister Dekker van VROM.

Voormalige Burgemeesters








web site monitoring